Nhật Bản và cái giá của sự tiện lợi

2017-04-25 04:44:20

Quận trung tâm Shinjuku thủ đô Tokyo, Nhật những ngày tháng Ba. Lúc này dù đã là nửa đêm nhưng vẫn tấp nập người đi lại, các cửa hàng tiện lợi (conbini) đông người ra vào. Ở Nhật, conbini mở cửa cả ngày lẫn đêm, 365 ngày/năm.

Phía sau quầy thu ngân, nhân viên conbini thoăn thoắt luôn tay, bê đồ, dọn rửa, nấu đồ ăn, chuẩn bị đồ ăn cho khách. Họ luôn miệng tươi cười và nói với khách những câu tiếng Nhật vô cùng lịch sự: いらっしゃいませ(xin chào quý khách), ありがとうございます (xin cám ơn quý khách).

Bỗng nhiên, một nhân viên lao ra khỏi quầy chạy ra ngoài đuổi theo khách. Anh ấy làm vậy không phải vì khách đã trộm đồ mà bởi anh nhận ra khách đã quên lấy tiền trả lại (khoảng 40 yên). Anh mang theo số tiền và gửi tận tay khách hàng.

2 năm trước đây, Sajith Sampath, một thanh niên 26 tuổi đến từ thị trấn nghèo Kurunegala cách thủ đô Colombo của Sri Lanka khoảng 90 kilomet, đến Nhật với hành lý vô cùng giản đơn.
Sampath rời quê nhà với mơ ước sẽ trở thành kỹ sư tại Nhật rồi quay trở về quê nhà cống hiến. Thế nhưng khi đến Nhật, thực tế cuộc sống phũ phàng hơn anh tưởng. Để có tiền đảm bảo cho cuộc sống tại Nhật, Sampath trước tiên phải học tiếng tại trường tiếng, rồi sau đó làm việc nhiều giờ tại cửa hàng tiện lợi, nhiều khi là những ca làm việc thâu đêm.

Một người thanh niên 26 tuổi khác, Asanga Saradha Thathsara Thilakarathna, cũng mơ ước trở thành kỹ sư IT và mơ ước sẽ thi đỗ vào đại học Tokyo. Mong muốn là vậy, nhưng trước tiên cũng anh cũng cần phải giỏi tiếng Nhật trước.

Hiện tại, Thathsara Thilakarathna đang đi học trường tiếng và cùng lúc đó làm việc nhiều ca ngày ca đêm để kiếm tiền ăn học. Trong những tuần đi học, Thathsara Thilakarathna làm việc 28 tiếng/tuần, thế nhưng vào tuần nghỉ, chẳng ai có thể biết ông chủ và Thathsara Thilakarathna thỏa thuận với nhau làm đến bao nhiêu tiếng/tuần.

Theo nguồn tin riêng, khi các trường tiếng Nhật được nghỉ học, nhân viên các cửa hàng tiện lợi làm việc đến 40 tiếng/tuần. Vậy họ học vào lúc nào?

Khi mà người Nhật hẹn hò ngày một ít hơn, làm việc nhiều hơn, hạn chế các khoản chi tiêu lớn và ít nấu ăn hơn, họ tìm đến cửa hàng tiện lợi để đáp ứng cho nhu cầu của mình ngày một nhiều. Người làm việc ca đêm tại cửa hàng tiện lợi cũng rất vất vả.

Bộ Lao Động Nhật công bố trong năm 2016, số lượng người lao động nước ngoài tại Nhật vượt qua con số 1 triệu, con số này ở thời điểm 1 năm trước đó là 910 nghìn. Trong tổng số người lao động nước ngoài, sinh viên chiếm tỷ lệ không nhỏ, 210 nghìn người tức khoảng hơn 20%. Trước đó 1 năm, con số đó ở mức 168 nghìn người.

Như vậy, nếu chỉ xét về mặt số lượng đơn thuần, số lượng sinh viên nước ngoài tại Nhật đang tăng chóng mặt theo đúng mục tiêu 300 nghìn sinh viên nước ngoài của chính phủ Nhật vào năm 2020.
Thế nhưng bất kỳ ai tinh ý một chút cũng sẽ nhận ra, tại sao sinh viên nước ngoài lại được coi như người lao động? Từ khi nào mà việc đi làm thêm trở thành việc chính của sinh viên?

Theo tuyên bố của chính phủ, đưa thêm sinh viên nước ngoài đến Nhật là để tăng cường giao lưu văn hóa và nhiều mục tiêu mỹ miều khác thế nhưng trên thực tế, Nhật đang quá cần lao động giá rẻ, và vì vậy chính phủ không nên gom cả sinh viên vào tính toán chung với tổng số lượng người lao động giá rẻ.

Người lao động nước ngoài, trong đó có hơn 200 nghìn sinh viên, đang góp phần rất quan trọng để đảm bảo cho sự tiện lợi của nước Nhật, sự tiện lợi đến một đẳng cấp cao hơn tất cả các nền kinh tế phát triển nhất thế giới.

Với người Nhật, khách hàng luôn là số 1, vì vậy các nhà hàng hoạt động suốt ngày suốt đêm, dịch vụ giao hàng chuẩn xác đến từng giờ và ngoài ra còn rất nhiều dịch vụ đặc biệt khác. Nhu cầu lao động tăng quá cao và đơn giản không thể giảm được nữa. Chính vì vậy Nhật cần rất nhiều lao động để phục vụ cho quan điểm cung cấp dịch vụ hoàn hảo của mình.

Ngay cả khi lao động nước ngoài đến Nhật nhiều như vậy, Nhật vẫn thiếu lao động. Yamato Transport mới đây đã tăng giá để giảm hạn chế bớt nhu cầu, giảm gánh nặng của tình trạng thiếu lao động. Nhiều hộ kinh doanh gia đình và chuỗi cửa hàng kinh doanh đồ ăn nhanh đang cân nhắc dừng dịch vụ bán hàng 24h.

Về phía những người lao động nước ngoài, ngay cả khi mức lương người Nhật trả cho họ thấp so với mức sống ở Nhật nhưng vẫn cao hơn so với mức lương mà họ nhận được với công việc tương đương ở quê nhà.

Chính các sinh viên nước ngoài đang hy sinh những giờ học quý giá của họ để giúp cuộc sống của chúng ta tiện lợi hơn. Đối với nhiều gia đình Nhật, cửa hàng tiện lợi như chiếc tủ lạnh thứ 2. Ngay cả nửa đêm họ cũng có thể có được bất kỳ thứ gì mình muốn.

Các trường tiếng đang phát triển bùng nổ trên khắp nước Nhật. Tại rất nhiều bảng tin của họ là những quảng cáo về việc làm thêm tại nhà hàng, siêu thị, xưởng làm cơm, bốc xếp hàng…và nhiều hơn thế nữa.

Dù họ là sinh viên nước ngoài, theo luật họ không thể làm việc nhiều hơn 28 tiếng/tuần, thế nhưng các trường hợp quá giờ không hiếm. Tất cả chúng ta không ai muốn đối diện với sự thật rằng, sự tiện lợi của ngành dịch vụ Nhật đang lấy đi những giờ học quý giá của sinh viên.

Quay trở lại câu chuyện của hai sinh viên ở trên, liệu Sampath và Thilakarathna có thu lượm được những kỹ năng và kiến thức cần thiết để có thể trở thành kỹ sư đúng như mong muốn của mình? Sẽ thật khó để tìm câu trả lời.

Tác giả bài viết là bà Hifumi Okunuki, giáo sư đại học Sagami Women’s University.

Theo nguồn Japan Times.

Dịch D.N